Kunstenaarsbrieven

Brieven van Van Gogh, Mondriaan en Israëls voor iedereen online toegankelijk

Het Huygens Instituut ontwikkelt een universeel online editieplatform voor het publiceren van brievencollecties van Nederlandse kunstenaars. Dit gebeurt in samenwerking met de erfgoedinstellingen die deze collecties beheren. Het platform maakt allereerst de brieven van Vincent van Gogh, Piet Mondriaan en Isaac Israëls toegankelijk, zodat iedereen ze kan inzien, lezen en doorzoeken. Daarnaast dient het platform als blauwdruk voor de digitale publicatie van brievencollecties van andere Nederlandse kunstenaars, zodat meer erfgoedinstellingen ervan gebruik kunnen maken.

Beeld: Portret van Jo van Gogh-Bonger schrijvende, Johan Cohen Gosschalk, circa 1902. Collectie: Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting).

Waarom kunstenaarsbrieven digitaal publiceren?

Nederlandse kunstenaars zoals Van Gogh, Mondriaan en Israëls lieten niet alleen schilderijen na, maar ook brieven en andere geschriften. Deze documenten worden bewaard in collecties van verschillende instellingen, zoals het RKD (Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis) en het Van Gogh Museum. Binnen het project Kunstenaarsbrieven maken we deze brievencollecties beter toegankelijk, voorzien van annotatie, vertalingen en koppelingen via Linked Open Data (een methode om gegevens uit meerdere edities met elkaar te verbinden).

Samenwerkingspartners en externe medewerkers

We werken samen met DI HuC KNAW, RKD en Van Gogh Museum, Amsterdam.

We zijn trots op onze samenwerking met:

Hennie Brugman
Bram Buitendijk
Sebastiaan van Daalen
Hayco de Jong
Bas Leenknecht
Dirk Roorda
Wietse Coppes
Sabine Craft-Giepmans
Reinier van ’t Zelfde
Nienke Bakker
Michiel Goossen
Hans Luijten
Anniek Meinder
Marije Vellekoop

Waardevolle maar vaak verborgen bronnen

Veel musea en onderzoeksinstellingen beschikken over brieven en geschriften die niet officieel deel uitmaken van de kunstcollectie, maar er wel nauw mee verbonden zijn, of die min of meer toevallig in de collectie terechtkwamen. Zo beheert het Van Gogh Museum verschillende briefwisselingen van en rondom Vincent van Gogh, en heeft het RKD een grote verzameling brieven van Piet Mondriaan.

Brief van Vincent van Gogh aan Willemien van Gogh met schets van Herinnering aan de tuin in Etten (recto), Arles, c. 12 november 1888. Collectie Van Gogh Museum, Amsterdam (Vincent van Gogh Stichting).

Hoewel dit waardevolle bronnen zijn voor historisch en cultuurhistorisch onderzoek, zijn ze tot nu toe relatief onzichtbaar en vaak moeilijk toegankelijk.

Van pioniersproject naar duurzame digitale editie

Een deel van deze brievencollecties is eerder digitaal beschikbaar gemaakt. Zo was Van Gogh Letters een digitaal pioniersproject (2009) van het Van Gogh Museum en het Huygens Instituut. Later werkten het RKD en het Huygens Instituut samen aan een digitale editie van een deel van de correspondentie van Mondriaan.

Briefkaart van Piet Mondriaan aan kunsthandelaar Albert Reballio. Laren, 24 februari 1915. Collectie RKD.

In het verleden werden zulke digitale edities als losstaande projecten opgezet, elk met een eigen digitale infrastructuur. Dat leverde prachtige edities op, maar omdat de gebruikte software veroudert en niet meegroeit met nieuwe systemen, zijn de edities niet duurzaam bruikbaar. Veel van deze edities zijn daardoor verworden tot ‘datasilo’s’: op zichzelf staande systemen met maatwerksoftware die op de lange termijn moeilijk digitaal te onderhouden is. Een universeel online editieplatform voor brievencollecties gaat dit probleem oplossen.

Naar een duurzame digitale editiepraktijk

Het Huygens Instituut heeft daarom met het project eDITem een nieuwe benadering ontwikkeld voor de digitale wetenschappelijke editie van culturele erfgoedbronnen, gebaseerd op duurzaam bruikbare software, vaste standaarden en Linked Open Data.

In het project Kunstenaarsbrieven passen we deze nieuwe principes toe op drie online edities:

• Een vernieuwde editie van de brieven van Vincent van Gogh
• Een vernieuwde editie van de brieven van Piet Mondriaan
• De brieven van Isaac Israëls aan Jo van Gogh-Bonger