eDITem

Een modulaire publicatietool voor digitale edities

Het Huygens Instituut publiceert al jaren toonaangevende digitale edities van cultuur-historische en historische bronnen. Voorheen kreeg elke editie vaak een eigen digitale omgeving, die verouderde of niet compatibel bleek met nieuwe digitale ontwikkelingen. Met het project eDITem ontwikkelen we een gestandaardiseerde, herbruikbare en open-source publicatietool. Dankzij flexibele templates kunnen edities sneller, consistenter en duurzamer worden gepubliceerd, waardoor historische bronnen efficiënter online ontsloten kunnen worden.

Afbeelding: Huygens Instituut, gegenereerd door AI.

Waarom eDITem?

Digitale edities kunnen sterk verschillen in inhoud en vorm, maar bestaan vaak uit vergelijkbare onderdelen: afbeeldingen van de primaire bronnen, transcripties en aanvullingen zoals vertalingen, noten, inleidingen, biografieën, bibliografieën en andere contextuele toelichtingen. Deze elementen keren in bijna alle edities terug.

Door deze onderdelen onder te brengen in generieke templates kunnen we ze standaardiseren. Alleen voor echt unieke kenmerken van een editie is dan nog maatwerk nodig. Dit bespaart tijd en middelen. Bovendien kunnen edities vanwege het gedeelde formaat aan elkaar geschakeld worden en in één interface geraadpleegd en doorzocht. Het gebruik van Linked Open Data maakt de doorzoekbaarheid en vindbaarheid nog groter.

Wat ontwikkelt eDITem?

eDITem is een modulaire publicatie-architectuur voor digitale edities. De tool bestaat uit templates die toepasbaar zijn op een breed scala aan bronnen en editietypen, terwijl ze voldoende ruimte laten voor inhoudelijke en wetenschappelijke keuzes. Er zijn onder andere templates voor brievenedities, moderne handschriften, gepubliceerde artikelen en ondersteunende onderdelen zoals inleidingen, biografieën en bibliografieën.

Interdisciplinaire samenwerking

Het projectteam van eDITem is interdisciplinair samengesteld en bestaat uit wetenschappers van de onderzoeksgroepen Digitale Edities en DHLab, en uit research software engineers van Team Text van de afdeling Digitale Infrastructuur binnen het KNAW Humanities Cluster. In deze samenwerking komen editiekennis, onderzoeksmethoden en informatietechnologie samen.

De digitale architectuur van eDITem wordt ontwikkeld op basis van de expertise van de onderzoeksgroep Digital Editions, die beschikt over diepgaande kennis van historische teksten en bronnen. De technische specialisten van Team Text zorgen voor de aansluiting op een moderne, duurzame publicatie-infrastructuur voor uiteenlopende documenttypen en bestandsformaten.

Samenwerkingspartners

We werken onder andere samen met het Van Gogh Museum Amsterdam, het RKD (Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis) en het Gelders Archief.

Open source software

De eDITem-tool wordt in eerste instantie ontwikkeld voor editieprojecten van het Huygens Instituut. De software is open source en daarmee ook beschikbaar voor andere instellingen en onderzoekers die werken aan digitale edities van historische bronnen.

Het project eDITem ontwikkelt duurzame software voor digitale edities.

Projectfasen en brievenedities

In de eerste projectfase ontwikkelden en testten we eDITem templates binnen het project The Mondrian Papers. Dit resulteerde in een eerste versie van de publicatie-architectuur, met templates voor brieven, moderne handschriften, gepubliceerde artikelen en ondersteunende onderdelen zoals inleidingen, biografieën en bibliografieën.

In de tweede fase passen we de templates toe op zowel nieuwe als bestaande brievenedities en ontwikkelen we ze verder. Dit gebeurt onder andere binnen de edities Israëls Letters, Van Gogh Letters en The Mondrian Papers. Deze fase wordt ondersteund door een subsidie van Stichting PICA (Verbonden Digitaal Erfgoed), onder de projecttitel Kunstenaarsbrieven.

In samenwerking met het Van Gogh Museum is een digitale editie gerealiseerd van de brieven van Isaac Israëls aan Jo van Gogh-Bonger, de vrouw van kunsthandelaar Theo van Gogh en zus van Vincent van Gogh. Daarnaast werken we aan een vernieuwde editie van de Van Gogh Letters en aan een uitbreiding van The Mondrian Papers.

Vanaf begin 2026 bereiden we een digitale editie voor van brieven aan hertogin Mechteld van Gelre (ca. 1325–1384), die bewaard worden in het Gelders Archief. Ook voor de diplomatieke correspondenties van Christofforo Suriano en Alvise Contarini gaan we eDITem inzetten.

Verdere verkenningen

Naast brievenedities onderzoekt eDITem de mogelijkheden voor andere bronsoorten en editietypen. Het project verkent of bestaande digitale edities binnen de Huygens Resources met eDITem kunnen worden vernieuwd en beter met elkaar verbonden.