Brieven van Christofforo Suriano (1616–1623)

Getuigenis en verwondering van de eerste Venetiaanse gezant in de Nederlandse Republiek

In de vroege 17e eeuw was er allicht geen grotere tegenstelling denkbaar dan tussen de nieuwe Nederlandse Republiek (streng protestants, opgericht door de tegenstanders van de Spaans koning) en de Repubblica di Venezia (katholiek, bestuurd door een machtige politieke en economische elite). Toch gingen ze diplomatieke betrekkingen aan. Dat ging niet zonder gedoe en gekissebis. De gedigitaliseerde brieven van Christofforo Suriano, de eerste Venetiaanse gezant in de Nederlandse Republiek, bieden een unieke blik op deze spannende alliantie.

Afbeelding: Een oude geleerde (detail), kopie naar Gottfried Kneller (1645-1672). Collectie Rijksmuseum.

De brieveneditie van Christofforo Suriano, bestaande uit 725 brieven met ruim 7.000 pagina’s, is in 4 jaar gedigitaliseerd en verrijkt door het Huygens Instituut, onder leiding van Nina Lamal en Helmer Helmers in samenwerking met een team van Italiaanse paleografen.

‘Ze koken hier alles in boter’: verbazing (en afgrijzen) van een vreemdeling

Als eerste Venetiaanse gezant in de Nederlandse Republiek belandde Suriano in een voor hem wildvreemde wereld. Gedurende zijn 6 jaar als diplomatiek gezant in Den Haag (hij kreeg nooit de officiële titel van ambassadeur) moest hij niet alleen de betrekkingen tussen de twee republieken soepel laten verlopen en soms vlottrekken; hij moest zich ook als persoon maar zien te redden in een omgeving waar de taal, gebruiken en omgangsvormen hem ongewoon waren.

Stilleven met kazen, amandelen en krakelingen, Clara Peeters, c. 1615. Mauritshuis, Den Haag.

Hij vond vrouwen bijvoorbeeld wel erg vrijzinnig in de Nederlandse Republiek. Hij smeekte zijn Venetiaanse opdrachtgevers om zo spoedig mogelijk een katholieke priester naar Den Haag te sturen, want waar moest hij tussen al die Calvinisten zijn zielenheil vinden? En hij beklaagde zich over het Nederlandse eten: alles werd in boter gekookt, tot zijn verdriet.

Unieke historische bron uit de vroege 17e eeuw

Het leeuwendeel van de brieven betreft diplomatieke aangelegenheden. Tussen 1616 en 1623 schreef Suriano wekelijks naar het bestuur van Venetië, de Doge en Senaat. In meer dan 7.000 pagina’s beschreef hij gedetailleerd wie hij ontmoette en wat hij met hen besprak. Hij ging daarbij secuur en gedetailleerd te werk. Hij noteerde dialogen vaak letterlijk en woord voor woord, bijvoorbeeld met Maurits van Nassau, Prins van Oranje. En toen zei Maurits dit… en toen zei ik dat… en toen zei Maurits dit…

Door deze nauwkeurigheid geven de brieven een unieke inkijk in politieke en diplomatieke betrekkingen, en ook in de mensen en organisaties die het Nederland van toen vormgaven.

Er bestaat geen portret van Christofforo Suriano. Wel is zijn wapen bewaard gebleven in het album amicorum van Isaac Massa (78 H 56) in de Koninklijke Bibliotheek Den Haag.

Het Venetiaanse cijferschrift: geheimtaal in code

Het projectteam heeft de brieven in het archief van het Archivio di Stato di Venezia getranscribeerd, geannoteerd en digitaal ontsloten.

Geheimhouding was essentieel in vroegmoderne diplomatie. Venetiaanse diplomaten en ambassadeurs waren hierin early adopters en maakten gebruik van geheimschrift en code in brieven. Ook Suriano gebruikte een Venetiaanse cijfer om gevoelige informatie in zijn brieven te beschermen. Deze code combineerde letters, lettergrepen en woorden via een systeem van 295 symbolen en werd gecontroleerd door de Venetiaanse Raad van Tien.

Hoewel Suriano de code niet altijd strikt toepaste, heeft het projectteam de gecodeerde brieven dankzij historische transcripties en moderne decoderingstools volledig kunnen ontsluiten.

Digitale editie: doorzoek de brieven online

Dankzij geavanceerde digitale infrastructuur, tekstanalyses en semantische verrijking kunnen zowel historici als geïnteresseerde lezers de gedigitaliseerde brieven eenvoudig navigeren en analyseren. De digitale editie maakt de brieven toegankelijk met:

• Afbeeldingen van de originele brieven
• Doorzoekbare transcripties
• Engelstalige samenvattingen
• Annotaties en biografieën van personen genoemd in de brieven

De zielenvisserij, Adriaen Pietersz van de Venne, 1614. Politiek en geloof zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Links protestantse leiders van de Nederlandse Republiek (onder wie Maurits), rechts katholieke aartshertogen die de Zuidelijke Nederlanden besturen. Collectie Rijksmuseum.