Terug naar het overzicht

Tegen de stroom in

De sociale mobiliteit en integratie van Joodse Nederlanders met een hoge(re) sociale status (1880-1940)

In veel opzichten veranderde Nederland eind negentiende eeuw fundamenteel. Sociale stijging werd mogelijk voor meer mensen dan ooit tevoren, ook voor de Joods-Nederlandse minderheid, die rond 1880 bijna twee procent van de totale bevolking uitmaakte. De daaropvolgende decennia, tot aan de Duitse inval in 1940, boden Joodse Nederlanders nieuwe kansen én beperkingen voor hun individuele levensstrategieën. De connectie tussen de daaruit voortvloeiende (opwaartse) sociale mobiliteit van Joodse Nederlanders en hun integratie in de samenleving is interessant. De vraag is echter of het een daadwerkelijk tot het ander leidde, en of oorzaak en gevolg dan altijd in dezelfde richting werkten.

Welke individuele levensstrategieën van Joodse Nederlanders met een hoge(re) sociale status in de periode 1880-1940 bepaalden de ontwikkeling van hun opwaartse sociale mobiliteit, en de mate van hun integratie in de samenleving, in de historische context? Dit is de kernvraag van het onderzoeksproject van promovendus Sietske van der Veen bij het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis (Huygens ING). Het Biografisch Portaal (BioPort), met uitgebreide levensbeschrijvingen, vormt haar startpunt voor het bouwen van een database in Nodegoat met informatie over 445 prominente Joodse Nederlanders die geboren werden tussen 1850 en 1920. Hierna zal ze de bewuste en onbewuste strategieën voor opwaartse sociale mobiliteit in vijf domeinen analyseren, te weten: (1) werk, (2) wonen, (3) onderwijs, (4) huwelijk/familie en (5) lidmaatschap verenigingen/politieke partijen/vakbonden. Thema’s die binnen het kader van het bredere onderzoek waarschijnlijk speciale aandacht zullen krijgen zijn Joodse vrouwen, Joodse Nederlanders in Nederlands-Indië, Joodse Nederlanders in de mediene (buiten Amsterdam, Rotterdam en Den Haag), en hun tijdgenoten in Frankrijk, Duitsland en Groot-Brittannië.

Dit project, dat wordt gefinancierd door het KNAW Onderzoeksfonds, is onderdeel van het grotere onderzoeksproject ‘Tegen de stroom in’, een initiatief van Huygens ING en het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG). Bij het IISG onderzoekt promovendus Joris Kok de sociale mobiliteit van Joodse diamantbewerkers in vooroorlogs Amsterdam.