Oorlog voor de Rechter

Update 1 juli 2025 – In het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) liggen dossiers van ruim 425.000 mensen die na de Tweede Wereldoorlog zijn onderzocht op (vermeende) samenwerking met de Duitse bezetter. Het CABR is het grootste oorlogsarchief van Nederland, met naar schatting 30 miljoen pagina’s.

Vanaf 1 juli 2025 is een derde digitaal beschikbaar voor nabestaanden en anderen met een onderzoeksbelang op computers in de studiezaal van het Nationaal Archief. Het complete archief moet in 2027 zijn gedigitaliseerd. Daarvoor worden zo’n 150.000 pagina’s per week gescand! Het digitale CABR wordt doorlopend aangevuld.

In het CABR zitten belangrijke verhalen voor veel mensen. Denk aan nabestaanden die willen weten wat een familielid in de oorlog is overkomen of heeft gedaan, of aan historici die nog onbekende feiten boven water willen krijgen.

Digitalisering opent het archief voor grote groepen mensen en voor jongere generaties. Door laagdrempelige digitale toegang blijft deze belangrijke periode in de 20ste-eeuwse geschiedenis zo levend en relevant.

De bijdrage van het Huygens Instituut

Het Huygens Instituut is verantwoordelijk voor de techniek waarmee het CABR-archief toegankelijk en doorzoekbaar wordt gemaakt. Denk aan tekstherkenning, documentclassificatie en documentseparatie.

Niet alleen getypte en gedrukte teksten, maar ook handgeschreven documenten worden digitaal leesbaar gemaakt. Dit gebeurt met behulp van Loghi, open source transcriptiesoftware die door het instituut is ontwikkeld en samen met het Nationaal Archief is toegesneden op het CABR. Loghi herkent handschriften, wat belangrijk is bij het CABR, omdat veel documenten, zoals brieven en rapporten, met de hand zijn geschreven.

Het Huygens Instituut onderzoekt ook hoe het digitale CABR zo gebruiksvriendelijk mogelijk kan worden. Bijvoorbeeld door na te gaan welke informatie mensen nodig hebben om het archief te begrijpen. Daarvoor doen we gebruikersonderzoek en ontwikkelen we toelichtende teksten, visuals en video’s.

Specialiteit van het Huygens Instituut

Digitalisering, ontsluiting en verrijking van belangrijke archieven en andere historische bronnen is een specialiteit van het Huygens Instituut.

Met een bijdrage aan Oorlog voor de Rechter bouwt het Huygens Instituut voort op eerdere digitaliseringsprojecten zoals Goetgevonden en GLOBALISE, waarin handschriftherkenning een centrale rol speelt. Hierdoor kunnen onderzoekers onder andere automatische tekstanalyse uitvoeren op miljoenen pagina’s tegelijk – iets wat met de hand ondoenlijk is. Dit levert nieuwe feiten en nieuwe inzichten op.

Dankzij slimme software zullen op termijn gegevens uit het CABR gekoppeld kunnen worden aan andere gedigitaliseerde archieven. Ook dat zal veel nieuwe inzichten opleveren.

Tijdlijn van papier naar pixels

September 2023 – Start digitalisering
Juli 2025 – Een derde van de 30 miljoen pagina’s beschikbaar in de studiezaal van het Nationaal Archief
2025-2027 – Nieuwe scans worden gaandeweg digitaal beschikbaar gemaakt
2027 – Volledige digitalisering afgerond

Partners

Nationaal Archief bewaart het CABR en zorgt voor de digitalisering
WO2Net zorgt voor de achtergrond en verrijking van de gedigitaliseerde CABR-dossiers
Het NIOD Instituut levert de inhoudelijke kennis om de betekenis van het CABR in de geschiedschrijving en herinneringscultuur te duiden
Het Huygens Instituut buigt zich met technische kennis over het digitaal doorzoekbaar maken van de scans
Spinque en Norday verzorgen concept en realisatie van de website Oorlog voor de Rechter