CLS INFRA literair onderzoek in het digitale tijdperk

Een betere basis voor computationele literatuurwetenschap

Digitale technologieën ondersteunen traditioneel literatuuronderzoek en maken nieuw literatuuronderzoek mogelijk. CLS INFRA werd opgezet om onderzoekers daarbij een stukje op weg te helpen. Zodat ook zelfverklaarde digibeten binnen de literatuurwetenschap niet hoeven terug te schrikken voor IT en AI.

Medusa achter de pc. Beeld: Huygens Instituut, gegenereerd door ChatGPT.

De wereld wordt steeds digitaler en de literatuur beweegt mee. Steeds meer literaire werken zijn digitaal beschikbaar, en ook overkoepelende informatie en wetenschappelijk onderzoek zijn in toenemende mate online toegankelijk. Binnen het Europese literaire erfgoed is inmiddels een berg digitale data beschikbaar.

Daarnaast worden steeds vaker digitale tools en gespecialiseerde softwareapplicaties ingezet om literatuur te analyseren en bestuderen. Dit vakgebied staat bekend als computationele literatuurwetenschap. Hierin gebruiken onderzoekers digitale technologieën om nieuwe inzichten te krijgen in (oude) literaire teksten en hun context.

Wat zijn literaire data?

Literaire data omvatten zowel digitale teksten zelf, zoals romans, gedichten en toneelstukken, als gegevens over deze teksten, bijvoorbeeld informatie over auteurs, publicaties en annotaties. Het gaat daarbij ook om teksten die oorspronkelijk alleen op papier of in andere vormen bestonden en later zijn gedigitaliseerd.

Deze data zijn versnipperd over vele verschillende plekken in Europa, ook zijn ze op verschillende manieren opgeslagen. Sommige data staan in digitale bibliotheken, andere in archieven. Vaak gebruikt elke bron een eigen digitaal format of indeling. Hierdoor is het moeilijk om meerdere bronnen tegelijk te gebruiken of data te verwerken in 1 literair onderzoek.

Hoe CLS INFRA werkte aan een betere basis

Het project CLS INFRA, met 14 internationale partners uit heel Europa en gefinancierd door de EU, bouwde aan een betere infrastructuur voor literaire data. Digitale gegevens uit verschillende bibliotheken en archieven werden samengebracht en omgezet naar dezelfde standaarden en uniforme systemen, zodat onderzoekers ze eenvoudiger kunnen gebruiken en combineren.

CLS INFRA als levend netwerk van mensen

Ook was CLS INFRA een levend netwerk van mensen die onderzoekers bij elkaar bracht voor ontmoeting, trainingen, kennisdeling, samenwerking en zelfs persoonlijke begeleiding. Dit gaf kansen aan onderzoekers die terughoudend zijn met ‘cijfertjes en statistieken’, of die zijn verbonden aan kleinere instituten met een bescheiden budget, om kennis te maken met het jonge onderzoeksveld van computationele literatuurwetenschap.

Bijvoorbeeld bood CLS INFRA onderzoekers TNA-fellowships aan om van elkaar te leren en hun kennis en vaardigheden te vergroten. De resultaten en inzichten werden, mede ondersteund door het Huygens Instituut, gedeeld met de bredere onderzoeksgemeenschap, onder andere via workshops en trainingen.

Stimulans voor computationele literatuurwetenschap

Tijdens de duur van het project werden tools en handleidingen ontwikkeld om literatuurwetenschappers te informeren over het gebruik van digitale technologieën. Een aantal tools en practices zijn samengebracht en te raadplegen op de (inmiddels statische) website van CLS INFRA. Presentaties en infofilmpjes zijn terug te zien op het YouTubekanaal van CLS INFRA.

Rol van het Huygens Instituut

Het Huygens Instituut staat vooraan in de Nederlandse computationele literatuurwetenschap. Het instituut werkte daarom graag samen met de CLS INFRA-partners, om zo bij te dragen aan het versterken van internationale samenwerkingsbanden.

Verken wat digitale technologie kan betekenen voor literatuuronderzoek: bezoek de CLS INFRA website.

Partners

• Institute of Polish Language at the Polish Academy of Sciences, Polen
• University of Potsdam, Duitsland
• Austrian Academy of Sciences, Oostenrijk
• National University of Distance Education, Spanje
• École Normale Supérieure de Lyon, Frankrijk
• Humboldt University of Berlin, Duitsland
• Charles University, Tsjechië
• Digital Research Infrastructure for the Arts and Humanities, Frankrijk
• Ghent Centre for Digital Humanities, Ghent University, België
• Belgrade Centre for Digital Humanities, Servië
• Huygens Instituut voor Nederlandse geschiedenis en cultuur (KNAW), Nederland
• Trier Center for Digital Humanities, Trier University, Duitsland
• Moore Institute, National University of Ireland Galway, Ierland

De stad en haar romans: een voorbeeld van CLS-onderzoek

In de loop van de negentiende eeuw gebruikten Engelse romanschrijvers Londen en haar omgeving als emotioneel decor. Er voltrok zich een duidelijke verschuiving: van de duistere wereld van misdaad en straf in Gotische romans naar meer alledaagse locaties van moderne beroepen, bijvoorbeeld in romans van Charles Dickens. Bron: The Emotions of London (Stanford University), 2016.