Limburgse Oorkonden

Looptijd: 2018-2027

 

Afbeelding uit f. 137 van L'estoire del Saint Graal (ff. 1-76); L'estoire de Merlin (ff. 76-216). 1200-1400. British Library.

Juridische geschriften geven meeslepend beeld van het middeleeuwse Limburg en de schriftcultuur

In samenwerking met Stichting Limburgse Oorkonden onderzoekt en ontsluit het Huygens Instituut onder leiding van onderzoeker Geertrui van Synghel 410 originele Limburgse oorkonden (akten) van vóór 1301. Het project combineert digitalisering, online toegankelijkheid en wetenschappelijk onderzoek naar de Limburgse middeleeuwse geschiedenis en schriftcultuur.

Afbeelding uit f. 137 van L’estoire del Saint Graal (ff. 1-76); L’estoire de Merlin (ff. 76-216). 1200-1400. British Library.

De oorkonden vormen vaak de enige overgeleverde bronnen uit deze periode en bieden cruciale inzichten in politieke, kerkelijke en economische processen.

Samenwerkingspartners zijn Stichting Limburgse Oorkonden en Historisch Centrum Limburg in Maastricht (HCL).

De scans van de originele oorkonden worden gehost door HCL en bij publicatie van de gedrukte wetenschappelijke editie geplaatst op de website Waarvan Akte. Metadata zoals transcriptie, kopnoten, datum, archiefbewaarplaats en een korte inhoudssamenvatting maken de documenten direct bruikbaar voor historisch onderzoek, onderwijs en het brede publiek. Uniek zijn de vertalingen vanuit het Latijn. Dat is nooit eerder gebeurd bij hedendaagse kritisch-wetenschappelijk uitgegeven oorkondenboeken.

Belangrijke archieven

Het project ontsluit en transcribeert volledig de oorkonden uit verschillende Limburgse kloosters en kerken, waaronder:

De rijke collectie biedt een overzicht van bestuurlijke, religieuze en maatschappelijke processen in middeleeuws Limburg.

Afbeelding van de lvoormalige Hoogadellijke Abdij van Thorn.

De collectie Thorn bevat 73 oorkonden van de voormalige Hoogadellijke Abdij van Thorn. Zij dateren uit de periode van 950 tot 1300. Beeld: Waarvan Akte website.

Ruggengraatbronnen en schriftcultuur

De Limburgse oorkonden worden ook wel ‘ruggengraatbronnen’ genoemd, omdat ze vaak de enige directe getuigen zijn van middeleeuwse gebeurtenissen. Bestudering van oorkonden brengt echter uitdagingen met zich mee:

Door diplomatisch onderzoek kunnen valse oorkonden worden onderscheiden van echte.

Het project is een kritisch-wetenschappelijke editie van de Limburgse oorkonden, zowel in druk als online. Het eerste editieproject, gestart in 2018, betreft 29 oorkonden van het klooster van Sint-Gerlach in Houthem.

 

Middeleeuwse schriftcultuur in Maastricht

Onderzoek naar de dertiende-eeuwse schepenoorkonden van Maastricht laat zien dat de stad al vanaf 1253 over scribenten beschikte die officieel documenten opstelden voor het stadsbestuur. Soms waren meerdere schrijvers tegelijk actief.

Analyse van taal, formuleringen en typische clausules zoals de vrijwaringsclausule toont een duidelijke systematiek en continuïteit in de oorkonden, met een belangrijke verandering rond 1276 naar een compacter en strakker formulier.

De typisch Maastrichtse formuleringen onderscheiden de stad van andere steden. Deze bevindingen wijzen erop dat Maastricht vanaf het midden van de dertiende eeuw een stedelijke secretarie ontwikkelde, een georganiseerd ambtelijk centrum voor het opstellen van officiële documenten.

Belang van het project

De oorkonden vormen vaak de enige directe bronnen van middeleeuwse processen in Limburg. Digitale ontsluiting en wetenschappelijke edities vergroten de toegankelijkheid voor onderzoekers en het brede publiek. Het onderzoek naar schriftcultuur toont hoe administratieve processen en macht van de 11e tot 13e eeuw werden georganiseerd. Kritisch onderzoek naar de echtheid van oorkonden waarborgt betrouwbare historische interpretaties.

Ontdek het zelf

Bekijk de oorkonden en lees de verhalen op de website Waarvan Akte.

 


Verslag uit 2025.