Tamara Kiewiet, middeleeuwse handjesjager 👍
Sinds afgelopen oktober is Tamara Kiewiet binnen de onderzoeksgroep Kunst- en Kennisprakijken van het Huygens Instituut gestart met haar promotietraject A Show of Hands . Ze zoekt en onderzoekt afbeeldingen van handen in middeleeuwse manuscripten. Zo wil ze kijken hoe handafbeeldingen, van grote uitleggende illustraties tot kleine markeringen in de marge, bijdroegen aan kennisoverdracht in de periode 900-1550.
Hoe kom je op het idee?
Tamara Kiewiet: ‘Tijdens mijn master Boekwetenschap kreeg ik toevallig een heel groot en heel zwaar koffietafelboek in handen. Het was een exemplaar van Before They Pass Away door fotograaf Jimmy Nelson. Dat boek weegt ruim 5 kilo (5437 gram volgens bol.com). Dat is niet echt geschikt om te lezen in bed. Ook op de bank weet je niet goed hoe je zo’n enorm boek kunt vasthouden. Ik vroeg me af: wat voor effect heeft een groot zwaar boek op de leeservaring?’
En?
‘Het blijkt dat groter en zwaarder een gunstig effect hebben op het leervermogen en het onthouden van kennis. Grof gezegd komt het erop neer dat als je lichamelijk meer werk moet verzetten om een boek te lezen, bijvoorbeeld door spierkracht of uithoudingsvermogen, je hoofd ontvankelijker wordt voor de kennis die in het boek staat. Doordat meerdere zintuigen tegelijk geprikkeld worden, wordt de leeservaring rijker en blijft de inhoud beter hangen. Ik vond dat wel een verrassende ontdekking.’
Hoe kwam je daardoor terecht bij een onderzoek naar handafbeeldingen?
‘Ik leerde dus dat boeken ook als materiele objecten, en niet alleen als informatiedragers, een rol spelen in kennisoverdracht. Ik ging boeken daardoor letterlijk op een nieuwe manier bekijken. En toen viel me ineens op dat in middeleeuwse handschriften overal kleine handjes staan. Wijzende handjes, waarschuwende handjes. Als een soort hobby ben ik die handjes gaan verzamelen. En me er ook in gaan verdiepen.’
Grappig, dus vroeger gebruikten ze ook hand-emoji’s?
‘Zo zou je het kunnen zien. Maar er zijn ook grotere illustraties van handen die iets uitleggen, of een schema vormen voor bijvoorbeeld muzieknotering of handlezen. De Hand van God kom ik ook regelmatig tegen, zelfs in heel oude manuscripten van voor 900. In de eerste fase van mijn onderzoek ben ik vooral nog op zoek naar nieuwe handen. Een leuke speurtocht. Toevallig vond ik vandaag, toen ik een gedigitaliseerd manuscript aan het door scrollen was, een reeks van 90 kleinere handen en 2 grote bladvullende handafbeeldingen! Een voltreffer.’
Het onderzoek A Show of Hands loopt tot 2031. Naast dit promotietraject werkt Tamara Kiewiet in de Koninklijke Bibliotheek bij het Metamorfoze-project, waarin middeleeuwse handschriften onder de scanner gaan voor digitalisering. Daar komt ze ook nog heel wat nieuwe handjes tegen.
Tamara Kiewiet legt een middeleeuws boek onder de camera bij het Metamorfoze-project van de Koninklijke Bibliotheek.
