Nederlands | English

Projectomschrijving

Dit onderzoek wil in kaart brengen hoe de identiteit van Nederland is gevoed door het handelsrepublicanisme. Centraal staat de communicatie over en weer van de republikeinse vorm van regeren en de totstandkoming van politiek-economische denkbeelden in en over Nederland in de eeuwen waarin de Republiek opkwam en onderging als politieke en economische macht. Deze interactie wordt onderzocht aan de hand van een breed scala aan bronnen (o.a. pamfletten, brochures, tijdschriften, verhandelingen, financiële voorstellen en handleidingen voor de koopman). Het betreft dus onderzoek naar politiek-economisch denken voordat er sprake was van de economie als wetenschap. Het doel ervan is een herziening van het nog steeds bestaande beeld dat de economische wetenschap het resultaat is van een lineaire ontwikkeling waarin Nederlandse auteurs geen fundamentele rol vervullen. Recente publicaties hebben al een deel van deze onjuiste voorstelling van zaken gecorrigeerd. Het is duidelijk dat verschillende Nederlandse auteurs in de achttiende eeuw hebben deelgenomen aan de transnationale debatten waarin het verband tussen staatsmacht, economie en internationale relaties werd besproken. Hun intellectuele betrekkingen met buitenlandse collega’s waren van cruciale betekenis voor de institutionalisering van de politieke economie als academische discipline in de negentiende eeuw.

BPM_afb1

Personificaties van de Landbouw, Scheepvaart en Nijverheid in het bijzijn van kooplieden die rechts koopwaar verhandelen. Mercurius reikt vanuit de lucht twee kooplieden een brief aan.
Titelpagina voor: Europische Mercurius, Thiende Stuk, Eerste Deel: Behelzende de ses Eerste Maenden van het Jaer 1699 Prentmaker: Jan Luyken (Rijksmuseum)

Achtergrond

Een van de verschillende resterende puzzels is echter hoe de voorlopers van deze publicisten in de 17e-eeuw het verband tussen rijkdom en macht analyseerden. De traditionele geschiedenissen van het economisch denken in Nederland van de hand van onder meer Etienne Laspeyres (1863), Otto van Rees (1865-68) en Irene Hasenberg Butter (1969), richtten zich op de ‘Dogmengeschichte’, de ontwikkeling van de zuivere economische analyse. In deze studies fungeert Adam Smith met zijn Wealth of Nations (1776) als ijkpunt en bleef de rol van het politieke in de politieke economie onderbelicht. Deze aanpak heeft haar aantrekkingskracht nu wel verloren en er is tegenwoordig meer aandacht voor de historische context waarin economische teksten ontstonden. Zo heeft het gegeven dat de 17e-eeuwse economia politica of politieke economie werd onderwezen in de Faculteit der Rechtsgeleerdheid, ondergebracht in cursussen over politieke wetenschappen, al geleid tot nieuwe inzichten en perspectieven.

BPM_afb2

Allegorie op de macht van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden als zeemogenheidTitelprent voor: F.M. Janiçon, État présent de la république des Provinces-Unies, 1729-1730 Prentmaker: Bernard Picart (Amsterdam, 1728) (Rijksmuseum)

Recent onderzoek naar de gebroeders De la Court legt bijvoorbeeld bloot hoe deze vroegmoderne auteurs vanuit hun kennis van de handelspraktijk hun visie op de ideale republikeinse regeringsvorm beargumenteerden. Hun radicale versie van het handelsrepublicanisme was aan de ene kant het resultaat van een opleiding in humanistische retoriek en politiek aan de Leidse universiteit en aan de andere kant het product van hun opleiding en ervaringen als lakenhandelaars in diezelfde stad. Vele voorlopers, tijdgenoten en opvolgers van de De la Courts zijn echter nog niet op deze manier bestudeerd en daardoor ontbreekt een consistente en volledige interpretatie van de geschiedenis van de Nederlandse politieke economie. Tussen macht en markt tracht deze leemte op te vullen door de ambivalente rol te analyseren die de Republiek vervulde in de verschillende transnationale debatten over politieke economie.

Contact

Ida Nijenhuis