Terug naar het overzicht

Repertorium Patriotten, Oranjegezinden en Bataven. Politieke Sociabiliteit 1781-1798

Het repertorium Patriotten, Oranjegezinden en Bataven. Politieke Sociabiliteit 1781-1798 omvat een database met 1104 politiek-maatschappelijke organisaties en bewegingen, met name patriotse, orangistische en Bataafse heren- en burgersociëteiten, schutterijen en gilden in het tijdvak 1781-1798 in Holland. In de historiografie wordt deze periode in de regel achtereenvolgens aangeduid als de Patriottentijd (1781-1787), de Oranje-Restauratie (1787-1795), en de eerste drie jaren van de Bataafse Republiek (1795-1798), tot de staatsgreep van 1798. In deze fase zetten de Noordelijke Nederlanden stappen naar een nieuwe politieke cultuur, met nieuwe vormen van democratische participatie. Juist in deze decennia ontstond een groot aantal organisaties van uiteenlopende aard, zowel in de politieke als in de maatschappelijke sfeer.

De database is gebaseerd op een grote hoeveelheid bronnen, variërend van archivalia en contemporaine kranten tot secundaire literatuur. Zij beperkt zich tot het grondgebied van het toenmalige gewest Holland. Deze provincie was tijdens de Republiek der Verenigde Nederlanden tot aan de nieuwe departementale indeling van de Bataafse Republiek van maart 1799 veel groter dan het huidige Noord- en Zuid-Holland. Zij omvatte ook delen van aangrenzende provincies, onder meer de Langstraat in het huidige Noord-Brabant. Er is naar gestreefd om alle Hollandse politiek-maatschappelijke organisaties en bewegingen die tussen 1781 en 1798 politiek actief waren in deze database onder te brengen. Ook ‘politiek-neutrale’ instituties als schutterijen en gilden zijn opgenomen, indien zij zich expliciet als patriots of orangistisch gingen afficheren, of als zij onder druk van de nieuwe (provinciale) politiek ontstonden.

De database is bedoeld voor onderzoekers met belangstelling voor de Patriottentijd, de Oranje-Restauratie en de Bataafse Republiek, voor de geschiedenis van de Nederlandse ‘civil society’ en de bredere politieke, culturele en sociale geschiedenis. Ook zijn de gegevens van belang voor lokaal-historisch onderzoek.

Deze website is nog onder bewerking. Hier vindt men op dit moment de Excel-file met de volgende gegevens (indien bekend): de politieke gezindheid, het type organisatie, de naam van de organisatie, de plaats, de zinspreuk, namen van de bestuurders, namen van de oprichters, data betreffende oprichting en beëindiging, de plaats van samenkomst en het bredere institutionele kader. In de nabije toekomst volgen nog nadere gegevens en een betere manier om de database te doorzoeken.

Hier vindt u een link naar de database.

De database hanteert de volgende categorieën:

Bij politieke gezindheid

Voor de periode 1781-1794 zijn twee onderscheidende politieke categorieën gebruikt, te weten Patriots en Oranjegezind. Voor de organisaties in het tijdvak van de Bataafse Republiek (1795-1798) was de politieke gezindheid vaak minder expliciet te reconstrueren. Daar hanteert de database de aanduiding Bataafs voor. Tenslotte bestaat er de categorie Niet van toepassing. Deze is alleen gebruikt voor één type organisatie, namelijk ‘Burgerwapening 1785’. Deze burgermilities werden in 1785 op verzoek van de patriotse provinciale regering opgericht vanwege de militaire dreiging van Oostenrijk. De politieke doelstelling (ook wapenen tegen een Oranjerestauratie bijvoorbeeld) was hierbij niet scherp te onderscheiden.

Bij type organisatie

Hier bestaan de volgende categorieën:

Burgers: groep burgers die in actie komt zonder nadere specificatie van organisatie
Schutterij 1785: burgermilitie ingesteld in reactie op de oproep van de Staten van Holland om de lokale gemeenschap te beschermen
Comité: groep burgers die een specifiek politiek beleidsdoel nastreven
Geconstitueerden: afgevaardigden of gevolgmachtigden van een groep burgers of één of meerdere organisaties, vaak ter controle van de (lokale) overheid
Genootschap van Wapenhandel: patriotse vrijkorpsen of burgermilities
Gilde: organisatie van een specifieke beroepsgroep
Politieke sociëteit: organisatie van een groep burgers die regelmatig bijeenkomt om over maatschappelijke en politieke ontwikkelingen te praten
Schutterij: groep gewapende burgers die onder bevel van het lokale bestuur staan
Wijkvergadering: lokale bijeenkomsten van burgers van een specifieke stadswijk

Colofon

Dit project maakte deel uit van een onderzoeksprogramma met de titel Verenigingsleven in Nederland in de negentiende eeuw van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis, een voorloper van het Huygens ING. Hans Smit leidde dit programma, in die positie opgevolgd door Milja van Tielhof. Van 2007 tot 2018 heeft Joke Roelevink aan dit project gewerkt, daarin op digitaal gebied geadviseerd door Rik Hoekstra. Door haar overlijden heeft zij het werk helaas niet meer kunnen voltooien. Marjolein ’t Hart heeft de beschikbare gegevens gecontroleerd, aangevuld en met behulp van Ger Dijkstra en Rik Hoekstra toegankelijk gemaakt voor deze digitale publicatie.

Citeren als: Joke Roelevink, Repertorium Patriotten, Oranjegezinden en Bataven. Politieke Sociabiliteit 1781-1798