Nederlands | English
 

“Omdat ik iets te zeggen had”: tentoonstelling geopend in het Letterkundig Museum

Op 30 september 2015 werd in het Letterkundig Museum een tentoonstelling geopend met de titel “Omdat ik iets te zeggen had: Nederlandse schrijfsters uit de 19e eeuw”. Deze tentoonstelling was voorbereid in het kader van het Europese HERA project Travelling TexTs, waarin Huygens ING participeert. Dit project houdt zich bezig met de rol van vrouwelijke auteurs in het 19e-eeuwse Europa.

De opening van de tentoonstelling werd verricht door Prof. Dr. Riet Schenkeveld-van der Dussen. Zij had, in de jaren 90 van de 20e eeuw, mede de basis gelegd voor de serie onderzoeks- en samenwerkingsprojecten over vrouwelijke auteurs, die hebben geleid tot het huidige HERA TTT project. De bloemlezing-met-inleiding Met en zonder lauwerkrans was op haar initiatief tot stand gekomen, en heeft inmiddels ook geleid tot tal van publicaties over individuele auteurs.

21678056799_26e9efbccf_k

Eén van hen is Juliana de Lannoy, de eerste van de 19 schrijfsters* die in de tentoonstelling over vrouwen uit de “lange” 19e eeuw worden gepresenteerd. Pim van Oostrum schreef een proefschrift over haar: Juliana Cornelia de Lannoy (1738-1782) ambitieus, vrijmoedig en gevat (1999). Ook na het afronden van dit proefschrift ging Van Oostrum door met het “promoten” van De Lannoy, en met breder onderzoek naar (vooral) 18e-eeuwse schrijfsters. Vrijwel tot haar dood in 2011 bleef zij actief, ging door met publiceren en met het maken van plannen. Zij gebruikte haar exemplaar van Met en zonder lauwerkrans niet alleen om daar rectificaties in aan te brengen, maar annoteerde het ook in ruimere zin, en ze bewaarde er papieren en knipsels in.

Toen zij ziek geworden was had zij deze “Lauwerkrans” aan haar promotor Riet Schenkeveld gegeven. En bij wijze van openingshandeling overhandigde nu Riet Schenkeveld deze verrijkte versie van het – van zichzelf al zware – grote, rode boek aan Aad Meinderts, directeur van het Letterkundig Museum. Zo zullen ook deze resultaten van Pim’s activiteit voor onderzoekers beschikbaar zijn.

Haar proefschrift was inmiddels ook een niet-wetenschappelijk publiek onder ogen gekomen: Ingeborg de Groot, beeldend kunstenares en net als Juliana de Lannoy woonachtig in Geertruidenberg, las het en was evenzeer getroffen door wat Juliana de Lannoy “te zeggen had”. Zij liet zich door de teksten inspireren voor een serie kunstwerken, waarvan een aantal wordt getoond in de tentoonstelling: zowel in het eerste gedeelte (vier vitrines in de hal bij de ingang van de Koninklijke Bibliotheek), als in het tweede (de presentatie van negentien 19e-eeuwse schrijfsters in het Letterkundig Museum).

De keuze voor de te presenteren schrijfsters was gemaakt op basis van het in HERA TTT verrichte onderzoek, maar ook van de aanwezigheid van archiefmateriaal in het Letterkundig Museum, en vooral: in overleg met een groep vrijwilligers waarvan Ingeborg de Groot deel uitmaakte**: niet-specialisten, maar geïnteresseerde liefhebbers, die zich gedurende ongeveer een jaar zeer enthousiast met één of enkele schrijfsters hebben beziggehouden. De korte begeleidende teksten pretenderen dus niet méér te zijn dan een persoonlijke – zij het onderling uitgebreid besproken – visie op elk van de schrijfsters.

Voorts wordt enige nadruk gelegd – zoals in het hele HERA TTT project – op de verbindingen tussen deze schrijfsters, en die met andere schrijfsters (v/m) uit binnen- en buitenland. Bas Doppen (Huygens ING) heeft een fraaie visualisering voorbereid op basis van gegevens uit de database van het project. En in de presentaties per auteur is nadruk gelegd op de onderlinge contacten: zowel vriendschappen (blijkend uit brieven) als contacten die via het schrijven resp. lezen van een boek totstandkwamen.

21676873100_00ba50ae38_k

Het derde deel van de expositie speelt zich af op een voor ons onderzoek bijzonder relevante plek: het in 1894 opgerichte Damesleesmuseum (Nassauplein 15, Den Haag). Daar – in de “Oude Boekerij” – presenteren we een aantal eind 19e eeuw aangekochte, en door de leden gelezen, exemplaren van werk van schrijfsters. Deze boeken (van auteurs als Louisa Alcott, Ellen Key, Anna de Savornin Lohman, Marie Metz-Koning) kunnen ter plekke worden ingezien – op zaterdagmiddagen (zie programma op de website van Huygens ING, Letterkundig Museum, HERA TTT).

De tentoonstelling in Den Haag loopt van 30 september tot 15 november 2015. Gedurende deze periode wordt een aantal lezingen en leesmiddagen gehouden – zie eveneens het programma op de genoemde websites.

In 2016 zal de tentoonstelling, onder dezelfde titel – ontleend aan de Herinneringen van de Haarlemse Amy de Leeuw – ook worden getoond in het Noord-Hollands Archief te Haarlem (februari-maart), in Atria Kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis in Amsterdam (april) en in de Openbare Bibliotheek te Utrecht (oktober-november). Nadere preciseringen volgen (check de genoemde websites).

Bekijk hier de foto’s van het evenement.

*Hier de volledige lijst van gepresenteerde auteurs:

  • Juliana de Lannoy (1738 – 1782)
  • Belle van Zuylen (1740 – 1805)
  • Petronella Moens (1762 – 1843)
  • Elisabeth Hasebroek (1811 – 1887)
  • Elise van Calcar (1822 – 1904)
  • Geertruida Bosboom-Toussaint (1812 – 1886)
  • A.S.C. Wallis (1856 – 1925)
  • Catharina van Rees (1831 – 1915)
  • Amy de Leeuw (1843 – 1938)
  • Nicolina Sloot (1853 – 1927)
  • Johanna van Woude (1853 – 1904)
  • Martha van Vloten (1856 – 1943)
  • Augusta de Wit (1864 – 1939)
  • Anna de Savornin Lohman (1868 – 1930)
  • Anna van Gogh-Kaulbach (1869 – 1960)
  • Christine Doorman (1858 – 1941)
  • Nellie van Kol (1851 – 1930)
  • Tine van Berken (1870 – 1899)
  • Etha Fles (1857 – 1948)

**Hier de volledige lijst van medewerkers: Marianne van Arkel, Remco Bloem, Ineke van der Borg, Annemarie Doornbos, Marijke van Dorst, Sophia van Dijk, Ingeborg de Groot, Janouk de Groot, Suzette Haakma, Margriet Hoogendoorn, Wendela de Raat, Guus Robroeks, Ellen Struick, Ans Veltman.