Nederlands | English
 

Uitreiking Professor van Winterprijs

Op vrijdag 30 oktober werd in Spui25 te Amsterdam onder grote belangstelling de Professor van Winterprijs 2015 uitgereikt voor het beste boek op het gebied van de lokale en regionale geschiedenis van Nederland.

Voor deze prijs werden 72 lokaal- en regionaalhistorische boeken ingezonden die in 2013 of 2014 verschenen zijn. Een deskundige jury, bestaande uit historici van diverse pluimage en verbonden aan de universiteiten van Utrecht, Amsterdam (VU), Leiden, Nijmegen en Groningen, kwam na een zware selectie tot het oordeel dat het boek van de sociaal-economisch historicus Clé Lesger (verbonden aan de Universiteit van Amsterdam), getiteld: Het winkellandschap van Amsterdam. Stedelijke structuur en winkelbedrijf in de vroegmoderne tijd, 1550-2000, zonder meer het beste is.

Lezing Gerrit van der Plas. Foto: Alice Spruit

Rond het thema van dit prijswinnende boek, geschiedenis van detailhandel en consumptie in Amsterdam, was een mini-symposium georganiseerd met een drietal sprekers. Prof. Ilja van Damme van het Centrum voor Stadsgeschiedenis van de Universiteit Antwerpen ging onder regelmatige vergelijking tussen ontwikkelingen in Amsterdam en Antwerpen in op de methodisch vernieuwende aspecten van de bekroonde publicatie. Zo wees hij op de verbinding die Lesger aanbrengt tussen consumptiegeschiedenis en stadsgeschiedenis en op diens afrekening met een traditioneel rond 1850 gedateerde ‘retailrevolution’, waarin door opkomst van warenhuizen winkellandschap en bewinkeling een totaal ander aanzien gekregen zouden hebben. Ook zijn focus op de ruimte als product van gewenste en ook beleefde maatschappelijke veranderingen, en zijn aandacht voor de impact van materiële veranderingen in de gebouwde omgeving, zoals verlichtingstechnologie en vervoersmiddelen, vond hij een belangrijke stap voorwaarts . Daarna liet prof. Jan Hein Furnée van de Radboud Universiteit in Nijmegen aan de hand van archiefmateriaal van De Bijenkorf uit de periode 1945-1960 op evocatieve wijze zien hoe op initiatief van Gerrit van der Wal als president-directeur van het warenhuisconcern winkelresearch in Nederland zijn intrede deed. Daarbij werd het klantengedrag steeds verfijnder nagegaan om de bedrijfsstrategie daarop af te stemmen en tot de beste resultaten te komen. De door Van der Wal gekozen aanpak kreeg in 1956 het label Buyology of ‘de kunst van het kopen’.

Hans Mol (r) overhandigt aan winnaar Clé Lesger (l) de oorkonde. Foto: Alice Spruit

Tot slot presenteerde Gerrit van der Plas, planoloog en senior beleidsmedewerker bij de Gemeente Amsterdam, een luchtig getoonzette schets van enkele trends die hij ontwaart sinds de banken- en vastgoedcrisis van 2008, waarin structurele en incidentele leegstand enerzijds en polarisatie in het aanbod van consumptiegoederen anderzijds verstrekkende gevolgen hebben. Hij wees op afnemend perspectief voor winkelcentra en toenemend belang van winkelstraten die aansluiten bij koopstromen en de winkelbeleving verhogen. De grootste veranderingen zijn echter te verwachten van een steeds snellere groei van het internet winkelen.

Na deze inhoudelijke bijdragen lichtte Prof. Marietje van Winter de totstandkoming van de naar haar vader vernoemde boekenprijs toe om vervolgens prof. Hans Mol als juryvoorzitter het woord te gunnen om de toekenning van de prijs aan het boek van Lesger te motiveren. Mol concludeerde dat het boek op meesterlijke wijze voldoet aan de door de jury geformuleerde criteria en dat het om een waarachtig vernieuwend en ronduit prachtig uitgevoerd werk gaat. Lesger heeft zijn Amsterdamse winkels met een sterk accent op de ruimtelijke component en met oog voor de economische, sociale en culturele dimensies in het internationale debat weten te plaatsen. Beantwoording van vragen zoals welk type winkel kwam waar voor, en hoe ontwikkelden exterieur en interieur van de winkel zich in de loop van de vijf bestudeerde eeuwen, leveren niet alleen kennis op over veranderingen in het winkellandschap, maar geven ook inzicht in de beleving van het winkelen. Verkoop in echte winkelpanden, ontwikkeling van geplaveide, verlichte en schoongehouden winkelstraten en tal van andere elementen van het nieuwe winkellandschap kwamen in Amsterdam al eerder tot ontwikkeling dan pas rond het midden van de 19e eeuw. De veranderende relatie tussen consument en winkelier wordt fraai in verband gebracht met veranderingen in het materiële aanzien van de winkel en de winkelstraat. Het boek is naar het oordeel van de jury zeer levendig, beeldend en toegankelijk geschreven. Daarbij is ook nog eens prachtig geïllustreerd met instructieve kaarten en afbeeldingen van winkels van zeer diverse aard, afkomstig van schilderijen, stadsplattegronden, reclamemateriaal, architecturale ontwerpen en foto’s, waarvan vele in kleur. Dit alles heeft grote zeggingskracht.

Na de uitreiking van oorkonde en geldbedrag dankte Lesger kort en krachtig en werd de middag afgesloten met een feestelijke borrel.

Het winkellandschap van Amsterdam. Stedelijke structuur en winkelbedrijf in de vroegmoderne en moderne tijd, 1550-2000 (Hilversum, Verloren 2013) ISBN 9789087043735. Voor meer informatie over deze uitgave: info@verloren.nl

Remi van Schaik