Eind 1973 had Hermans de fysische geografie aan de Universiteit Groningen vaarwel gezegd en was hij naar Parijs verhuisd. Hij was nu geen ‘amateurschrijver’ meer, zo verklaarde hij; hij had ‘de hele dag niets anders te doen’ dan schrijven. Het resultaat was in 1975 de omvangrijkste roman uit Hermans’ carrière, Onder professoren. Volgens een journalist was het een ‘literaire tijdbom’ met ‘de ironische avonturen van een Groningse professor die de Nobelprijs wint en daarmee de campus op stelten zet. Half Nederland ligt plat van de slappe lach, terwijl enkele hooggeleerde heren heel even de aanvechting voelen om hun polsen open te snijden.’ Maar Hermans was het niet eens met de mening dat Onder professoren een sleutelroman was: ‘Dit boek gaat over een gefantaseerde universiteit, met gefantaseerde personages, er is geen sprake van dat sommige personages op bestaande personen zouden zijn geïnspireerd.’ In 1981 volgde Uit talloos veel miljoenen. Ook dit boek speelt zich in Groningse universitaire kringen af en is niet minder satirisch. Hermans vond Onder professoren en Uit talloos veel miljoenen zijn ‘meest realistische boeken’. Vooral in Onder professoren had hij geprobeerd, zo zei hij, ‘met […] eenvoudiger middelen het tragische te bereiken. Het alledaagse kan ook heel tragisch zijn.’

De editie van de Volledige Werken van Willem Frederik Hermans is een samenwerkingsverband van het Huygens ING met uitgeverij De Bezige Bij en het Willem Frederik Hermans instituut. Sinds 2005 verschijnen met een halfjaarlijkse regelmaat de diverse delen. Het moeten er vierentwintig worden, twaalf daarvan zijn dus nu verschenen. Ruim tienduizend pagina’s bevatten die twaalf delen tot nu toe, gevuld met 13 romans, 23 verhalen, 135 gedichten en vele honderden essays, columns en kritieken van Hermans, én, onontbeerlijk voor een wetenschappelijke editie, ruim 1800 pagina’s commentaar in de vorm van nawoorden over het ontstaan en de publicatiegeschiedenis van de diverse teksten, bovendien uitleg bij de non-fictie. En ook nog een – binnenkort vernieuwde – website met meer informatie en illustraties over de bronnen waarop de editie gestoeld is.

Twee versies van een afgekeurd omslag van Wout van Vliet (1948-1997) voor Onder Professoren.

Twaalf delen zijn verschenen, er moeten er dus nog twaalf. Aan de volgende twee delen wordt hard gewerkt. Een van die volgende delen is deel 16, met daarin Mandarijnen op zwavelzuur uit 1964 en het supplement daarop uit 1983.  Deel 16 zal, vanwege het bijzondere karakter van Mandarijnen op zwavelzuur – in eigen beheer uitgegeven knip- en plakboeken –, als facsimile in het grote formaat van de oorspronkelijke verzamelbundels verschijnen en daarmee qua afmetingen afwijkend dus van de tot nu toe verschenen delen. Ook de delen 17 en 18 verschijnen in dit formaat.

Het editeren van literaire teksten en historische bronnen heeft een lange voorgeschiedenis. Het editeren van moderne, 19de- en 20ste-eeuwse, teksten en bronnen echter ontwikkelde zich in Nederland pas in de tweede helft van de vorige eeuw tot een zelfstandig specialisme. Na de Tweede Wereldoorlog maakten academici een begin met enkele meerdelige brievenuitgaven. Rond 1970 begon onder invloed van de Duitstalige theorie en praktijk de professionalisering van de discipline. De nadruk lag aanvankelijk op het editeren van poëzie en proza, later kregen ook correspondenties wetenschappelijke aandacht. Door de verschuiving van een tekstgerichte naar een contextgerichte benadering van literatuur stelden onderzoekers vanaf de jaren negentig nieuwe eisen aan de objecten en inhoud van edities. Vanaf 2000 zetten technologische ontwikkelingen allerlei vernieuwingen in gang. Dit maakt een theoretisch-methodologische herbezinning van de editiewetenschap noodzakelijk. Bovenstaande ontwikkelingen worden toegelicht met edities van Nederlandstalige correspondenties uit de negentiende en twintigste eeuw.

Neofilologie is een studieterrein waar men zich bezighoudt met historische teksten in moderne talen als het Nederlands. Drie traditionele en onderling samenhangende methodes worden tegenwoordig nog altijd toegepast om literaire bronnen te ontsluiten: de heuristiek, de tekstkritiek en de hermeneutiek. Dit artikel schetst de methodologie van de filologie zoals die zich heeft ontwikkeld sinds omstreeks 1800. Voor de discipline van de neerlandistiek worden vijf benaderingen onderscheiden die achtereenvolgens tot bloei kwamen en die naast elkaar bleven voortbestaan: een diplomatische, een tekstkritische, een artistieke, een stilistische en een cultuurhistorische benadering.

Het ePistolarium is een webapplicatie waarmee onderzoekers door een elektronische verzameling van ongeveer twintigduizend geleerdenbrieven kunnen bladeren. De brieven, in diverse talen, zijn afkomstig van Nederlandse geleerden en van wetenschappers die in de zeventiende eeuw langdurig in de Republiek verbleven.

Het ePistolarium biedt naast de gebruikelijke zoekmogelijkheden ook zoeksuggesties die de onderzoeker verder kunnen helpen. Door middel van ‘topic modeling’ wordt de gebruiker een selectie van brieven aangeraden die wat betreft onderwerp op een andere – door de onderzoeker geselecteerde – brief lijkt. Ook levert de tool een visualisatie van het netwerk van correspondenten dat bij een door de onderzoeker gekozen brievenselectie betrokken is. De onderzoeker kan via facetted search in combinatie met keywords bijvoorbeeld zoeken op correspondenten die in een bepaalde periode of op een  bepaalde geografische locatie over bepaalde onderwerpen schreven.

Fascinerend is ook de mogelijkheid om via co-citatieanalyse te onderzoeken welke personen een hoofdrol speelden in een bepaalde discussie. De softwarematige ‘named-entity recognition’ kan een groot aantal in de brieven genoemde personen identificeren. Tenslotte kan de uitwisseling van geselecteerde brieven op een kaart van Europa worden gevisualiseerd.

Via ckcc.huygens.knaw.nl kunt u gebruik maken van het ePistolarium, om hier bijvoorbeeld de brieven van geleerden als René Descartes, Constantijn en Christiaan Huygens, Isaac Beeckman, Dirk Rembrantsz van Nierop, Anthony van Leeuwenhoek en Caspar Barlaeus te raadplegen

Het ePistolarium is een door NWO gefinancierd samenwerkingsproject van het Huygens ING, het Descartes Centre van de Universiteit Utrecht, de Universiteit van Amsterdam, de Koninklijke Bibliotheek, DANS en Clarin.

Ter gelegenheid van dit congres voegt het Letterkundig Museum (tijdelijk) een aantal vrouwelijke auteurs toe aan zijn portrettengalerij van Nederlandse schrijvers. Ook exposeert de Koninklijke Bibliotheek boeken geschreven of vertaald door 19e-eeuwse en vroeg-20e-eeuwse Nederlandse schrijfsters.

Deze beide exposities worden geopend op 19 juni a.s. Om 17.15 uur zal  onze Noorse collega Anne-Birgitte Rønning een korte voordracht houden getiteld “Female Robinsonades: adventures of shipwreck and good behavior”. Daarna zal actrice Tessa du Mée enkele teksten van de nieuw toe te voegen schrijfsters ten gehore brengen, en zal Arno Kuipers, collectiespecialist van de KB, een toelichting geven op zijn keuze van tentoongestelde “vrouwenliteratuur”.

Vervolgens zal de onthulling van de additionele schrijfstersportretten in de Galerij plaats vinden, en kunnen wij de KB-vitrines bekijken waarvan er één gewijd zal zijn aan Nederlandse “female Robinsonades”. Ter afsluiting is er een receptie in de hal van de Koninklijke Bibliotheek.

Meer informatie en het programma met abstracts zijn te vinden op womenwriters.nl.

Blog over het congres (van Arno Kuipers, KB): blog.kb.nl

Aanmelden: museumboerhaave.nl

Biografie:
Jurjen R. Leinenga (1958) is historicus en IT’er uit een zeevarende familie. Hij studeerde middeleeuwse geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, waar hij in 1995 promoveerde op Arctische walvisvangst in de achttiende eeuw. De betekenis van Straat Davis als vangstgebied. Na een periode als leraar geschiedenis in het middelbaar onderwijs koos hij voor omscholing tot IT’er met als specialisaties database beheer en software testen. Voor wat maritieme geschiedenis betreft gaat zijn belangstelling vooral uit naar de sociaal-economische kant van het zeemansleven, waarover hij lezingen hield en publiceerde. Momenteel doet hij onderzoek naar de Nederlandse koopvaardij in de negentiende en twintigste eeuw.

Sinds april 2013 is hij als onderzoeker bij het Huygens ING betrokken bij het “Dutch Ships and Sailors” project (DSS), een onderdeel van CLARIN. [ Daarin worden enkele grote maritiem-historische databases m.b.t. de VOC (18^e eeuw), de Noord-Nederlandse koopvaardij (ca. 1800-ca. 1940) en het online krantenarchief van de KB aan elkaar gekoppeld en via een portal voor onderzoek beschikbaar gesteld. ] Hierin ontwikkelt hij gestandaardiseerde woordenlijsten voor rangen en scheepstypen, en formuleert databasevragen voor onderzoekers.

Onderzoeks- en andere projecten:

• Dutch Ships and Sailors

Belangrijkste publicaties:

• Leinenga, J.R., Arctische walvisvangst in de achttiende eeuw: de betekenis van Straat Davis als vangstgebied (Amsterdam, 1995)
• Een database van zeelieden, met inleiding, gebruiksaanwijzing en bronnenopgave: noordelijkscheepvaartmuseum.nl (eerste oplevering 08-02-2008)

PublicatiesShow ▼

Jorink, als onderzoeker verbonden aan het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis van de KNAW, zal de nieuw ingestelde leerstoel ‘Verlichting en religie in historisch en sociaal cultureel perspectief’ gaan bekleden. Hij gaat zich onder meer bezighouden met de raakvlakken tussen geloof, kunst en wetenschap in de vroegmoderne tijd, meer in het bijzonder met het ontstaan van collecties en musea.

Jorink studeerde geschiedenis in Groningen en Parijs, en trad in 2001 in dienst van het toenmalige Constantijn Huygens Instituut (KNAW). In 2004 promoveerde hij cum laude op het proefschrift Het Boeck der Natuere. Nederlandse geleerden en de wonderen van Gods schepping. Hij publiceerde veelvuldig op het gebied van de geschiedenis van de wetenschappelijke cultuur, onder meer (samen met Bart Ramakers, eds) Art and Science in The Early Modern Netherlands (2011) en (samen met Dirk van Miert, eds) Isaac Vossius (1618-1689) between Science and Scholarship (2012).  Naast zijn werkzaamheden aan het Huygens ING is Jorink dit academisch jaar als Andrew W. Mellon visiting professor verbonden aan het Courtauld Institute of Art, University of London. Thans werkt hij aan de voltooiing van een biografie van Johannes Swammerdam (1637-1680).

De leerstoel, die Jorink voor een dag in de week zal bekleden, is mogelijk gemaakt door Teylers Stichting en verbonden aan Teylers Godgeleerd genootschap. Deze leerstoel is ingesteld naast de al sinds 1928 bestaande leerstoel vanwege Teylers Tweede Genootschap, ‘Geschiedenis van de Natuurwetenschappen’,  gevestigd aan de faculteit der Wiskunde en Natuurwetenschappen in Leiden, en thans bekleed door prof.dr. F. van Lunteren.

Gratis entree op vertoon van een tentoonstellingskaartje: huygenstentoonstelling.nl